Griep laat zich bij oudere mensen niet altijd zien zoals in de boekjes staat. Waar een jongere volwassene vaak plots hoge koorts en flinke spierpijn krijgt, kan een oudere juist vooral verward, moe of kortademig worden. Dat maakt griep bij ouderen soms lastiger te herkennen, ook voor familie die meekijkt.
Waarom het immuunsysteem bij ouderen anders reageert
Klachten als koorts, spierpijn en malaise ontstaan niet door het virus zelf, maar door de reactie van het afweersysteem. De stofjes die het lichaam aanmaakt om het virus op te ruimen, zorgen tegelijk voor dat typisch grieperige gevoel: pijn in armen en benen, hoofdpijn, rillingen.
Bij het ouder worden verandert die afweer. De reactie komt trager op gang en is minder heftig. Gevolg: minder hoge koorts, minder uitgesproken spierpijn, maar wel vaak een langer en slepender ziekbed.
Klachten die anders kunnen zijn dan verwacht
Bij ouderen zie je vaker:
- Weinig of geen koorts, terwijl er wel degelijk een luchtweginfectie speelt. Een ontsteking van het slijmvlies in de luchtwegen kan ook zonder duidelijke koorts iemand flink slopen.
- Verwardheid of plotselinge sufheid. Een oudere die opeens minder helder is, minder eet of niet uit bed komt, kan een infectie hebben zonder dat het meteen opvalt.
- Vallen of algehele zwakte als eerste teken.
- Kortademigheid bij dagelijkse dingen zoals aankleden of naar het toilet lopen.
- Verergering van bestaande aandoeningen zoals hartfalen, COPD of diabetes.
- Minder eetlust en uitdroging, doordat drinken snel wordt vergeten.
Hoesten en keelpijn komen wel voor, maar zijn niet altijd de eerste of duidelijkste klacht. Iemand die normaal gesproken elke ochtend de krant bij het ontbijt leest en dat opeens niet meer doet, kan meer over zijn gezondheid vertellen dan de thermometer.
Waarom “gewoon” grieperig zijn extra vermoeiend voelt
Veel mensen zoeken ’s nachts op waarom alles zo’n pijn doet. Die diepe spier- en gewrichtspijn hoort bij de ontstekingsreactie van het lichaam. Bij ouderen kan die pijn milder ogen, terwijl de vermoeidheid daarna juist langer aanhoudt. Herstellen kost simpelweg meer tijd naarmate je ouder wordt.
Ook nahoest, een prikkelhoest die weken kan aanhouden nadat de griep zelf voorbij is, komt bij ouderen vaak voor. Dat is meestal geen teken dat de griep terug is, maar dat de luchtwegen nog geïrriteerd zijn.
Waarom griep bij ouderen serieuzer kan uitpakken
Bij ouderen, en zeker bij mensen met hart- of longziekten, diabetes of een verminderde weerstand, is de kans op complicaties groter. De bekendste is een longontsteking, die kan ontstaan door het griepvirus zelf of door een bacterie die daar bovenop komt.
Daarom staan 60-plussers en mensen uit medische risicogroepen in Nederland op de lijst voor de jaarlijkse griepprik. Die voorkomt griep niet altijd volledig, maar verkleint wel de kans op een ernstig verloop. Wie twijfelt of een griepprik zin heeft: bij een kwetsbare oudere is het antwoord vrijwel altijd ja.
Wanneer je de huisarts belt
Neem contact op met de huisarts of de huisartsenpost als bij een oudere:
- de klachten langer dan ongeveer een week aanhouden of duidelijk erger worden
- er koorts is die niet zakt, of juist een heel lage lichaamstemperatuur
- er sprake is van toenemende kortademigheid, ook in rust
- er verwardheid, sufheid of plotseling ander gedrag optreedt
- er minder wordt gedronken en er tekenen zijn van uitdroging (droge mond, weinig plassen, duizeligheid bij opstaan)
- bestaande aandoeningen zoals COPD, hartfalen of diabetes uit balans raken
- er een piepende ademhaling of aanhoudend hoesten met opgegeven slijm is
Twijfel je ’s avonds of in het weekend? Bel de huisartsenpost. Liever één keer te vroeg dan te laat, zeker bij een kwetsbare oudere. Meer achtergrondinformatie over griep en wanneer je moet aankloppen bij de huisarts, vind je op Thuisarts.nl.
Wanneer je 112 belt
Sommige klachten zijn een noodsituatie. Bel direct 112 bij:
- stevige, aanhoudende pijn op de borst, vooral als die uitstraalt naar arm, kaak of rug, of gepaard gaat met zweten, misselijkheid of benauwdheid
- ernstige benauwdheid waarbij praten in hele zinnen niet meer lukt, of blauwe lippen
- een acuut verwarde of niet-aanspreekbare persoon
- een stijve nek in combinatie met hoge koorts, hoofdpijn en eventueel misselijkheid of lichtschuwheid
- een epileptische aanval of plotselinge uitval van spraak, arm of gezicht
Deze klachten horen niet bij een gewone griep en vragen om directe beoordeling.
Thuiszorg bij milde klachten
Zolang de klachten mild zijn en er geen alarmsignalen zijn, helpt vooral rust en geduld. Drinken verspreid over de dag, water, thee, bouillon, wat maar aanspreekt. Ouderen drogen sneller uit dan je zou denken, en dorstprikkel neemt af met de jaren.
Rust nemen ook als de energie tussendoor even terugkomt. Te snel weer doorpakken verlengt vaak het herstel; wie op dag drie denkt dat het over is en de hele wasmand aanpakt, ligt op dag vier weer op de bank.
Koorts en pijn zijn te verlichten met vrij verkrijgbare pijnstillers. Volg de bijsluiter en vraag bij twijfel de apotheker, zeker als er andere medicijnen worden gebruikt. Combinaties met bloedverdunners of nierproblemen luisteren nauw.
Blijf meekijken. Ouderen kunnen snel omslaan. Een dagelijks kort belletje of bezoek helpt om veranderingen op tijd op te merken, en is bovendien vaak welkom bij iemand die alleen thuis zit te hoesten.
Vermijd contact met zeer kwetsbare mensen zolang je zelf hoest of koorts hebt. Handen wassen en hoesten in de elleboog beperken verspreiding.
Preventie in het griepseizoen
Griep komt vooral voor in de wintermaanden. De jaarlijkse griepprik voor 60-plussers en medische risicogroepen is de belangrijkste manier om ernstige griep te voorkomen. Daarnaast helpen goede handhygiëne, ventilatie en thuisblijven bij klachten om anderen te beschermen. Simpel, maar het werkt.
Bij pijn op de borst, ernstige benauwdheid, verwardheid met hoge koorts of een stijve nek geldt maar één regel: stop met lezen en bel 112.