Sinds corona onze woordenschat is binnengedrongen, circuleren er in Nederland eigenlijk permanent meerdere luchtwegvirussen door elkaar. Griep, COVID-19 en het RS-virus geven grotendeels dezelfde ellende: koorts, hoesten, moeheid, bonkende hoofdpijn. Alleen op basis van hoe beroerd je je voelt, is bijna niet vast te stellen welk virus je te pakken hebt. En toch kan dat af en toe uitmaken.
Hieronder een uitleg waar de virussen op elkaar lijken, waar ze verschillen, en wanneer een test of een telefoontje naar de huisarts echt zin heeft.
Waarom lijken de klachten zo op elkaar?
Griep, COVID-19 en RS-virus zijn stuk voor stuk luchtwegvirussen. Ze glippen naar binnen via neus, mond of ogen en veroorzaken een ontstekingsreactie in de luchtwegen. Het afweersysteem reageert daar met vrijwel dezelfde symptomen op, welk virus er ook achter zit.
De klassieke klachten bij alle drie:
- koorts of verhoging
- hoesten
- keelpijn
- loopneus of verstopte neus
- hoofdpijn
- vermoeidheid
- soms spierpijn
Die overlap is zó groot dat je met symptomen alleen geen onderscheid kunt maken. Ook een huisarts kan dat niet, en dat is voor patiënten soms lastig te accepteren.
Waar zitten de verschillen (globaal)?
Er zijn wel patronen die iets vaker bij het ene virus horen dan bij het andere. Geen diagnose, maar wel handig om de situatie beter in te kunnen schatten.
Griep overvalt je meestal. Waar een verkoudheid geleidelijk opbouwt, kun je bij influenza vaak precies aangeven op welk moment van de dag het begon: je stond op, en een paar uur later lag je onder een deken met 39 graden koorts, spierpijn en het gevoel dat een vrachtwagen over je heen is gereden. Verkoudheidsklachten zijn er soms wel, soms niet.
COVID-19 loopt alle kanten op. Bij de een een lichte snotneus, bij de ander dagen op de bank. Verlies van reuk of smaak komt minder vaak voor dan in 2020 en 2021, maar wijst nog steeds vaker richting corona dan richting griep.
RS-virus (respiratoir syncytieel virus) geeft bij volwassenen meestal een stevige verkoudheid met veel hoesten. Bij baby’s, jonge kinderen en oudere volwassenen kan RS-virus veel ernstiger uitpakken, met benauwdheid of een piepende ademhaling. Vooral op kinderafdelingen is RS elke winter een bekende gast.
Deze patronen zijn tendensen. Griep zonder hoge koorts komt voor. Corona zonder reukverlies ook.
Wanneer is testen zinvol?
Voor de meeste mensen met milde klachten hoeft testen niet. Je blijft thuis, je rust uit, het gaat vanzelf over. Maar er zijn situaties waarin een test wél verschil maakt.
Bij mensen uit een risicogroep
Voor ouderen, mensen met een chronische long- of hartaandoening, diabetes, een verminderde afweer of zwangeren kán het uitmaken welk virus achter de klachten zit. Voor griep en COVID-19 bestaan antivirale middelen die soms worden ingezet als de diagnose vroeg vaststaat, meestal binnen 48 uur na de eerste klachten. Of dat zin heeft, weegt de huisarts af.
Als je in contact komt met kwetsbare mensen
Werk je in de zorg? Ga je op kraamvisite bij een pasgeboren neefje, of langs bij je oma van 87? Dan is het handig om te weten of je besmettelijk bent en waarmee. Dat scheelt de ander misschien een ziekenhuisopname.
Bij aanhoudende of verergerende klachten
Duren de klachten langer dan verwacht, of worden ze na een paar dagen juist erger in plaats van beter, dan helpt een test de huisarts bij het bepalen van de volgende stap.
Voor je eigen planning
Sommige mensen willen simpelweg weten waar ze aan toe zijn. Werk, reizen, een bruiloft volgende week.
Welke tests zijn er?
Zelftesten voor corona liggen nog gewoon bij drogist en apotheek. Een positieve zelftest is behoorlijk betrouwbaar. Een negatieve zelftest sluit corona niet volledig uit, zeker niet in de eerste dagen van de ziekte, als de virale lading nog laag is.
Zelftesten voor griep en RS-virus zijn beperkt beschikbaar en de betrouwbaarheid varieert flink per merk. Bij twijfel is een telefoontje naar de huisartsenpraktijk of huisartsenpost een betere ingang.
Combinatietesten die tegelijk op griep, corona en RS-virus prikken, worden vooral in de huisartsenpraktijk of het ziekenhuis gebruikt. En dan meestal alleen als de uitslag echt gevolgen heeft voor de behandeling.
Wat kun je thuis doen bij milde klachten?
Bij alle drie de virussen is het advies thuis grotendeels hetzelfde:
- rust nemen, ook (of juist) als je denkt dat je “er wel doorheen kunt”
- voldoende drinken
- koorts of pijn eventueel verlichten met paracetamol; volg de bijsluiter of vraag advies aan je apotheker
- contact met kwetsbare mensen mijden zolang je klachten hebt
- goede handhygiëne en hoesten in de elleboog
Griep duurt bij de meeste mensen zo’n week. Hoesten en vermoeidheid houden vaak langer aan, tot twee of drie weken is niet ongewoon.
Preventie: griepprik en hygiëne
De jaarlijkse griepprik wordt in Nederland aangeboden aan mensen uit de medische risicogroepen en aan iedereen van 60 jaar en ouder. Voor RS-virus zijn er sinds kort ook vaccinaties en antistoftherapieën beschikbaar voor bepaalde groepen, zoals pasgeborenen en oudere volwassenen. Je huisarts of het consultatiebureau kan uitleggen of dit voor jou of je kind geldt.
Handen wassen, ruimtes ventileren en thuisblijven als je ziek bent, blijven daarnaast de simpelste manieren om anderen niet aan te steken. Saai maar effectief, onderzoek naar hygiënemaatregelen laat zien dat vooral handen wassen een meetbaar effect heeft.
Wanneer contact opnemen met de huisarts
Bel de huisarts (of buiten kantooruren de huisartsenpost) bij:
- koorts die langer dan drie dagen aanhoudt of terugkeert nadat je al leek op te knappen
- kortademigheid, benauwdheid of piepende ademhaling
- verwardheid of sufheid
- pijn op de borst
- klachten die na ongeveer een week niet minder worden of juist verergeren
- een baby jonger dan 3 maanden met koorts
- een kind dat slecht drinkt, snel ademt, of duidelijk zieker wordt
Bij ernstige benauwdheid, blauwe lippen of iemand die niet meer wakker te krijgen is: bel 112. Wacht dan niet op een testuitslag.
Twijfel je? Bel gewoon. Liever een keer te veel dan te weinig, zeggen huisartsen zelf ook.