Je hebt in het najaar netjes je griepprik gehaald, en toch lig je een paar maanden later met koorts, spierpijn en bonkende hoofdpijn op de bank. Frustrerend. En logisch dat je je dan afvraagt of dat prikje eigenlijk wel iets heeft gedaan. Ja, dus. Alleen: honderd procent bescherming bestaat niet, bij geen enkel vaccin.
Een griepprik voorkomt niet altijd griep
De griepprik verkleint de kans dat je griep krijgt en zorgt ervoor dat je er meestal minder ziek van wordt als het je toch te pakken heeft. Het RIVM is daar vrij helder over: de prik voorkomt griep niet bij iedereen, en hoe goed hij werkt verschilt van seizoen tot seizoen en van persoon tot persoon.
Griep krijgen na een vaccinatie kan dus gewoon. Bij zwangeren en pasgeborenen wordt bijvoorbeeld gezien dat een infectie na vaccinatie meestal milder verloopt, en dat patroon zie je breder terug. Minder ziek, minder kans op complicaties, sneller weer op de been.
Waarom werkt het vaccin niet altijd?
Daar zijn een paar verklaringen voor, en ze spelen vaak door elkaar heen.
Het influenzavirus verandert continu. Elk jaar wordt op basis van internationale gegevens een inschatting gemaakt van welke varianten dit seizoen waarschijnlijk gaan rondwaren, en op basis daarvan wordt het vaccin samengesteld. Soms zit die gok er precies naast en duikt er een variant op die minder goed door het vaccin gedekt wordt. Dan is de bescherming lager, simpelweg omdat je afweer op iets anders is voorbereid.
Verder reageert niet ieder immuunsysteem hetzelfde. Ouderen en mensen met een verzwakte afweer maken vaak minder sterke antistoffen na een prik. Juist bij hen is vaccinatie alsnog de moeite waard, omdat de kans op een ernstig ziekbed en complicaties wel afneemt.
Dan is er nog de kwestie van timing. Je afweer heeft ongeveer twee weken nodig om zich na de prik op te bouwen. Loop je in die eerste weken al een besmetting op, dan kan de griep gewoon doorbreken.
En eerlijk is eerlijk: soms is het helemaal geen griep. Verkoudheid, RS-virus en COVID-19 geven klachten die er sterk op lijken. Het Nivel en het RIVM houden bij welke luchtweginfecties er rondgaan, en dat zijn er doorgaans meerdere tegelijk.
Griep, verkoudheid of COVID-19?
De klachten overlappen flink, maar er zijn wat globale verschillen.
- Verkoudheid komt meestal geleidelijk opzetten, met een loopneus, keelpijn en niezen. Koorts is er niet of nauwelijks.
- Griep slaat vaak binnen een paar uur toe, met hoge koorts, spierpijn, hoofdpijn, hoesten en een uitgeblust gevoel. Je voelt je echt beroerd.
- COVID-19 lijkt op griep, maar geeft soms ook smaak- of reukverlies. Een zelftest kan uitsluitsel geven.
Zonder test kom je thuis niet met volledige zekerheid tot een onderscheid. Bij twijfel kan de huisarts meedenken.
Hoe zit het met de griepgolf?
Het RIVM publiceert wekelijks, op woensdag, de actuele cijfers over griep in Nederland. Daaruit kun je aflezen of we in een griepgolf zitten en welke virussen op dit moment rondgaan. Handig om je eigen klachten in perspectief te plaatsen, al is het natuurlijk geen vervanging voor medisch advies.
Wat kun je zelf doen bij milde klachten?
Bij milde klachten en verder een gezond lijf is uitzieken thuis meestal het verstandigst.
- Neem rust, en probeer niet met een halve griep door te ploeteren.
- Drink genoeg: water, thee, bouillon, wat je maar wegkrijgt.
- Voor koorts en pijn kan een pijnstiller helpen. Volg de bijsluiter of vraag advies aan je apotheker.
- Blijf thuis om anderen niet te besmetten en let op je handhygiëne.
Deze dingen genezen de griep niet, ze ondersteunen alleen je lichaam om er doorheen te komen.
Wanneer contact opnemen met de huisarts?
Bel je huisarts (of buiten kantooruren de huisartsenpost) als de koorts langer dan drie dagen aanhoudt of terugkomt na een koortsvrije periode. Of als je klachten na ongeveer een week niet zakken of juist erger worden. Ook mensen met een kwetsbare gezondheid, denk aan longziekte, hartziekte, diabetes of een verminderde afweer, en zwangeren doen er goed aan eerder aan de bel te trekken. Datzelfde geldt voor een baby of jong kind met hoge koorts, sufheid, slecht drinken of gedrag dat afwijkt van wat je gewend bent, en voor een oudere die verward raakt of veel zieker wordt dan bij een gewone griep past.
Wanneer 112 bellen?
Bel direct 112 bij benauwdheid of kortademigheid in rust, pijn op de borst, blauwe lippen, verwardheid, iemand die niet meer wakker te krijgen is, of bij een baby die zeer slap of grauw wordt. Dit soort signalen wacht niet op een artikel of een terugbelverzoek.
Betekent dit dat de griepprik zinloos was?
Nee, ook als je toch griep krijgt is de kans groot dat je er milder van af komt en minder risico loopt op complicaties dan zonder prik. Voor mensen uit de risicogroepen weegt dat zwaar mee. Een garantie is de prik niet, maar wel een van de manieren om jezelf en de mensen om je heen wat beter te beschermen tijdens het griepseizoen.
Voor actuele informatie en cijfers kun je terecht bij het RIVM. Bij twijfel over je eigen situatie: neem contact op met de huisarts, of lees meer praktische informatie op Thuisarts.nl.